Termy - Łaźnie rzymskie

Łaźnie rzymskie w Bath w Anglii.

Thermae albo balnea były to łaźnie złożone na kompleks obiektów ulokowanych na rozległym terenie, dostępnych dla wszystkich, zarówno ludzi wolnych jak i niewolników, dla bogaczy i biednych o określonych godzinach. Opłata za korzystanie z term była bardzo niska. Okresowo była znoszona przez cesarza w drodze łaski, aby tym samym zjednać sobie lud rzymski. W zasadzie termy były dostępne dla wszystkich, choć najczęściej istniał podział, który ściśle określał godziny kąpieli chorych, kobiet i mężczyzn.
Łaźnie były stałym elementem życia towarzyskiego w miastach rzymskich. Budowano je głównie z pieniędzy państwowych, jednak często ich budowę zlecały prywatne osobistości. Termy występowały zarówno przy willach arystokracji i w obozach rzymskich (castra). Tym samym wyróżniało się łaźnie publiczne oraz prywatne.

Przy wejściu do term, w westybulu, czyli przedsionku niejaki casparius przyjmował od wchodzących pieniądze oraz kosztowności do depozytu.
W skład pomieszczeń wchodziły:
- szatnie (apodyterium)
- baseny z zimną wodą (frigidarium)
- mała ogrzewana sala przygotowującej organizm do zetknięcia z wyższą temperaturą (tepidarium)
- baseny z gorącą wodą (calidarium)
- łaźnie: sucha (laconicum) lub parowa (sudationes)
- sale masażu (oleoterion), w których namaszczano ciała olejkami
- sala do wypoczynku (tepidarium)
Poza tymi pomieszczeniami, w skład term wchodziły także takie pomieszczenia, jak boiska, sale gimnastyczne (gimnazjony), stadiony, sale do masażu, sale do nacieranie oliwą i pachnidłami, eksedry i portyki przeznaczone dla dyskutujących, rozmawiających czy przysłuchujących się recytacjom poetów i mówców. W termach znajdowały się także biblioteki, pokoje muzyczne, bufety oraz sale gier w kości. Obiekty rozmieszczone były wśród zieleni. Same pomieszczenia miały bogatą dekorację. Ściany wykładane były marmurem, zdobione malowidłami, a posadzki pokryte były mozaikami. W pomieszczeniach ustawiano rzeźby, zieleń i wszelkie elementy wystroju.

Plan term w Pompejach.

W  konstrukcji term rzymskich zastosowano system centralnego ogrzewania, nazywany przez Rzymian hypocaustum. W podziemiach term znajdowało się palenisko, nad którym grzano wodę, a następnie rozprowadzano ją do pomieszczeń z basenami i sal do wypoczynku rurami. Gorące powietrze wypełniało pustą przestrzeń pod podłogami i w ścianach.
Termy zaopatrywane były akweduktami w źródlaną wodę.
Łaźnie budowane były zwykle jak najbliżej źródeł termalnych, kiedy jednak nie było to możliwe stosowano system wcześniej opisany.

Rekonstrukcja term rzymskich w Weißenburg, w Niemczech.

Tak termy rzymskie opisuje Lucius Anneus Seneka w "Listach Lucillusa":

"Mieszkam tuż obok term. wyobraź sobie więc te najprzeróżniejsze głosy, których już uszy ścierpieć nie mogą. Siłacze ćwiczą i wyrzucają w górę ręce obciążone ciężarami [...]; kiedy trafi się jakiś próżniak, któremu sprawiają przyjemność pospolite masaże, słyszę klaskanie dłoni o ciało [...] A jak się zjawi sędzia sportowy i zacznie liczyć piłki - to już koniec [...] Masz dalej tych, co skaczą do wody z impetem, rozbijając ją, [...] wyobraź sobie piszczący i skrzekliwy głos niewolnika - depilatora [...] Dodaj najprzeróżniejsze nawoływania sprzedających ciastka i masarza i cukiernika, z których każdy na swój sposób ale zawsze głośny, reklamuje swój towar."

Pierwsze termy powstawały najprawdopodobniej w II wieku p.n.e. Budowanie ich rozpowszechniło się jednak w I w. p.n.e. W tym okresie przeobraziły się one w ogromne kompleksy. Do najsłynniejszych term należą te wzniesione w Rzymie:
- termy Agrypy
- termy Augusta
- termy Tytusa
- termy Domicjana
- termy Karakalli
- termy Dioklecjana
- termy Konstantyna
Łaźnie budowane były nie tylko w Rzymie ale i na terenie całego imperium np. w Patarze, Paryżu i Hierapolis, Trewirze czy Aleksandrii.