Pierwsza wojna punicka (264 - 241 p.n.e.)

Sycylia była jednym z ważniejszych obszarów działań pierwszej wojny punickiej.

Stosunek sił zbrojnych był podobny. Rzym dysponował zdecydowanie większą ludnością od Kartaginy, a co za tym idzie liczniejszą armią, posiadał bardzo dobrze rozwiniętą produkcję rolną oraz posiadał sprzymierzeńców o silnej gospodarce górniczo-rzemieślniczej (Grecy, Etruskowie). Kartagina z kolei posiadała doskonale rozwiniętą i wyćwiczoną flotę morską oraz dysponowała dużymi zasobami pieniężnymi. Jej armia składała się jednak z najemników (Celtów, Iberów, Balearczyków), którzy nie byli tak zdyscyplinowani i wyćwiczeni jak żołnierze rzymscy.

Rzymowi najwięcej trudności sprawiało rozwiązanie problemu morskiego. Państwo to dotychczas nie potrzebowało wystawiać wielkiej floty oraz szkolić dużej liczby wioślarzy. Ponadto państwo posiadało wadliwy system dowodzenia na morzu, który wynikał przede wszystkim z braku znajomości topografii obcych krajów oraz map morskich. Tym samym w razie porażki na morzu armii rzymskiej na lądzie groziło odcięcie.

Kartagina przed pierwszą wojną punicką.

Rzymianie postanowili więc zatakować pozycje Kartagińczyków w zachodniej części Sycylii oraz jednocześnie przystąpić do budowy własnej floty, co było możliwe tylko i wyłącznie dzięki podatkom majątkowym (tributum), nakładanym na obywateli. Ponieważ Rzymianie nie posiadali dużego doświadczenia w walce na morzu, zaczęli się wzorować na Grekach. W bitwach morskich wprowadzili ruchome pomosty z hakami, umieszczane na dziobach, które przerzucali na wrogi okręt, by potem prowadzić już walkę wręcz. Nazywano je "krukami". Dzięki temu Rzymianie zaczęli odnosić zwycięstwa na morzu. Do historii przeszła wielka bitwa morska pod Mylae w 260 roku p.n.e., która udowodniła słusznośc rzymskiej taktyki. Do kolejnego starcia doszło pod przylądkiem Eknomos, które także zakończyło się przegraną Kartagińczyków. Była to zapewne jedna z największych morskich batalii w dziejach świata. Na morzu starło się ponad 600 okrętów oraz blisko 250.000 ludzi. Eknomos nazwano później odwróconymi Kannami.

W czasie bitwy morskiej pod Mylae (260 rok p.n.e.) zastosowano po raz pierwszy pomost abordażowy. Jak się okazało był to czynnik decydujący o zwycięstwie Rzymian.

Mała ilość sukcesów poruszyła Senat rzymski, który podjął wtedy decyzję o przeniesieniu walk do Afryki (256 rok p.n.e.). Zaskoczenie Kartagińczyków było ogromne, kiedy okazało się, że niedaleko stolicy znajduje się armia rzymska pod dowództwem konsula Atiliusza Regulusa. Okazało się jednak, że Kartagińczycy przewyższają swoich wrogów wiedzą techniczną. Budowali nieznane Rzymianom, a stosowane przez władców hellenistycznych machiny wojenne, pomagające w obronie miast. Klęska pod Tunes doprowadziła do całkowitego zniszczenia silnych wojsk rzymskich oraz uwięzienia rzymskiego konsula. Kolejne wojska rzymskie wysłane na tereny Kartaginy także poniosły klęskę.

Działania wojenne zostały ponownie przeniesione na Sycylię. Rzymianie, którzy na morzu ponosili duże straty postanowili się całkowicie ograniczyć do walki lądowej. Dzięki pomocy technicznej udzielonej im przez Syrakuzy Rzymianie posiedli technikę stosowaną przez Kartaginę. Pozwoliło im to zdobyć silną twierdzę, Panormus. Wówczas dowództwo wojsk kartagińskich objął doskonały wódz Hamilkar Barkas z rodu Barkidów (Piorun), który zahamował na pewien czas postępy Rzymian. Udało mu się zająć umocnioną pozycję na górze Eryks, skąd był w stanie nękać wypadami oddziały rzymskie.

Niezdobycie potężnej warowni, Lilybaeum przez Rzymian, zatrzymało walki, które przybrały teraz formę wojny stacjonarnej. Straty w armii rzymskiej były jednak szybko uzupełniane przez ogromne rezerwy ludnościowe.

Państwo rzymskie, które chciało wreszcie zakończyć wyniszczający konflikt, zdecydowało się na jeszcze jeden wysiłek i za pieniądze zdobyte od obywateli w formie pożyczki, wystawiło potężną flotę. Jej zwycięstwo w 241 roku p.n.e. w wielkiej bitwie morskiej u Wysp Egadzkich oraz zdobycie przez armię lądową ostatnich miast fenickich na Sycylii zmusiły Kartaginę do podpisania pokoju.

W  wyniku pierwszej wojny punickiej Kartagina oddała Rzymowi trzy wyspy: Sardynię, Sycylię i Korsykę oraz zmuszona została do zapłaty odszkodowania w wysokości 3200 talentów.

Najważniejsze bitwy konfliktu:

264 p.n.e. - bitwa pod Messaną wojska rzymskie Klaudiusza Kaudeksa pokonały siły Hierona z Syrakuz. Z pomocą nie zdążył Hannon na czele libijskich żołnierzy, co spowodowało odwrót Hierona. 262 p.n.e. - bitwa pod Agrigentum 261 p.n.e. - bitwa pod Akragas po raz pierwszy Kartagińczycy użyli słoni w boju. 260 p.n.e. - bitwa koło Wysp Liparyjskich 260 p.n.e. - bitwa pod Thermai porażka sycylijskich sprzymierzeńców Rzymu. Razem poległo około 4000 sprzymierzeńców w starciu z siłami Hamilkara. 260 p.n.e. - bitwa morska pod Mylae 258 p.n.e. - bitwa pod Kamariną 258 p.n.e. - bitwa pod Gelą 20 okrętów rzymskich pokonuje 18 kartagińskich 257 p.n.e. - bitwa morska pod Tyndaris 200 rzymskich okrętów pod wodzą konsula Gajusza Atyliusza Regulusa pokonało 80 okrętów Hamilkara 256 p.n.e. - bitwa morska u przylądka Eknomos 230 rzymskich okrętów pod Regulusem pokonało 200 kartagińskich jednostek pod Hamilkarem 256 p.n.e. - bitwa pod Adys klęska Kartagińczyków Hamilkara w walce z siłami Regulusa 255 p.n.e. - bitwa pod Tunes (Bagradas) Kartagińczycy (12.000 piechoty, 4000 jazdy, 100 słoni) pokonali Rzymian (15.000 piechoty, 500 jazdy) pod dowództwem Regulusa, który dostał się do niewoli kartagińskiej. Zmarł po kilku latach. 255 p.n.e. - bitwa morska u przylądka Hermajskiego zwycięstwo Rzymian 250 p.n.e. - bitwa pod Panormus Rzymianie pod wodzą prokonsula Lucjusza Cecyliusza Metellusa Dentera rozbili siły Hazdrubala 249 p.n.e. - bitwa morska pod Drepanum Kartagińczycy (100 okrętów) pod dowództwem Adherbala zwyciężyli Rzymian (120 okrętów) pod wodzą konsula Publiusza Klaudiusza Pulchera 249 p.n.e. - bitwa morska pod Phintias klęska Rzymian 241 p.n.e. - bitwa morska koło Wysp Egadzkich zwycięstwo Rzymian

Konsekwencje

Zwycięstwo w I wojnie punickiej niesłychanie wpłynęło na rozwój państwa rzymskiego. Pokonanie silnej Kartaginy, uważanej dotychczas za najsilniejsze państwo Morza Śródziemnego, zdecydowanie zmieniło pojmowanie świata przez Rzymian. Wszystko co znajdowało się poza granicami państwa uważane było za pogańskie i barbarzyńskie.

Druga Wojna Punicka

Rozwinęła się idea ekspansjonizmu, która z pewnością wiąże się z "narodzinami" nowej elity politycznej, nobilitas. To głównie ona wpłynęła na szerzenie się tendencji agresorskich, które zapewniały łupy, a jedocześnie rozwój państwa rzymskiego. Zdobycie nowych ziem, nie należących do Italii pozwoliło Rzymowi wkroczyć w nowy okres, podpojów pozaitalskich.