Mur Hadriana

Mur Hadriana budowali stacjonujący w Brytanii żołnierze trzech legionów rzymskich, wspomagani przez oddziały pomocnicze.

Vallum Hadriani wzniesiony został w latach 121 - 129 n.e. przez cesarza Hadriana. Stanowił symboliczną, północną granicę Imperium Rzymskiego w Brytanii. Umocnienia, biegły od Bowness nad zatoką Solvay do Wallsend nad rzeką Tyne przez około 80 mil rzymskich, czyli 120 km.

Wysokość wynosiła na większości odcinków około 4,5 metra. Przecinał on półwysep w miejscu bardzo wąskim i zabezpieczał przed atakami plemion górskich z terenów dzisiejszej Szkocji. Wbrew nazwie nie był to wał ziemny. Wschodnia część muru zbudowana została z kamienia i cegły, a zachodnia z darni.
Co 500 metrów rozmieszczono wieże strażnicze, a co 1,5 kilometra niewielkie forty. Na zapleczu znajdowały się drogi, a na przedpolu fosy. Do budowy zabytku użyto 750.000 m3 kamieni.

To imponujące dzieło inżynierii wojskowej wybudowano w ciągu zaledwie kilku lat. Głównymi budowniczymi byli stacjonujący tam legioniści (3 legiony) oraz oddziały posiłkowe, bowiem to wojsko wykorzystywano do prac na granicach. Granica Hadriana stała się domem dla 10 tysięcy żołnierzy.

Mur ciągnie się na odcinku od Bowness nad zatoką Solway do Wallsend nad rzeką Tyne, a łączna długość wynosiła 117 km.

Główne przeznaczenie Muru Hadriana było inne niż tradycyjnych murów miejskich. Nie chodziło bynajmniej o obronę przez najazdami plemion z północy lub południa, ale przede wszystkim o rozdzielenie ich sił, umożliwienie rzymskim oddziałom operującym z umocnionych baz wypadów przeciwko wrogowi, jego zepchnięcie do muru i likwidację.

Mur Antoninusa (górny) i Hadriana (dolny).

Mur Hadriana stał się wzorem dla podobnych budowli wznoszonych przez Rzymian w innych miejscach imperium, jak na przykład nad Renem w Górnej Germanii czy na północ od rzeki Aluty w pobliżu Karpat. W północnej Afryce na początku III wieku n.e. powstał natomiast liczący ponad tysiąc kilometrów limes Tripolitanus, doskonale zabezpieczający rzymskie posiadłości przed pustynnymi plemionami.

Mur Hadriana stracił na swym znaczeniu i zaczął popadać w ruinę, gdy następca Hadriana, Antoninus Pius, wybudował na północ od niego nowe fortyfikacje, zwane murem Antoninusa. Jednak później Rzymianie wyparci z wału Antoninusa powrócili na wał Hadriana, który odnowili.
Pomyślany jako zapora przed wojowniczymi plemionami Piktów z Kaledonii, nigdy nie spełnił pokładanych w nim nadziei.