Konstantyn Wielki (27 lutego 280 - 22 maja 337 n.e.)

Imiona	Gaius Flavius Valerius Constantinus
Panował jako	Imperator Caesar Flavius Constantinus Pius Felix Invictus Augustus
zaliczony w poczet bogów
Czas panowania	25 lipca 306 n.e. - 22 maja 337 n.e.
Urodzony	27 lutego 280 n.e.
Zmarły	22 maja 337 n.e.
Moneta

Konstantyn Wielki urodził się 27 lutego około 280 roku n.e. w rzymskiej prowincji Moesia Superior w mieście Naissus, dzisiejszej serbskiej Niszu.
Wielki reformator, a jedocześnie cesarz, który przyjął chrzest. Był synem cesarza Konstancjusza I Chlorusa, współrządcy Maksymiana w zachodniej części imperium oraz Heleny. Nazywany był przez ówczesnych: Konstantyn I (wśród zachodnich chrześcijan), Konstantyn Wielki albo Konstantyn Święty (wśród wschodnich-ortodoksyjnych chrześcijan).

Jako dobrze urodzone dziecko o ogromnych perspektywach otrzymał staranne i szerokie wykształcenie. Zdobył umiejętność doskonałego wysławiania się w grece i łacinie oraz był bardzo dobrze zaznajomiony z filozofią. Służył w sądzie Dioklecjana w Nikomedii. W 306 roku n.e. młody Konstantyn opuścił dwór Galeriusza w Nikodemii w celu dołączenia do ojca, który planował kampanię przeciw Piktom w dzisiejszej Szkocji. Spotkał się z nim w Gesoriacum w północnej Galii.
Nieoczekiwana śmierć ojca Konstantyna w 25 czerwca 306 roku w Eburakum wywołała niepokoje w armii w Bretanii. Żołnierze ukochanego wodza i dowódcy okazali lojalność jego synowi obwołując go następcą i augustem zachodniej części imperium. Wydarzenie to było zaprzeczeniem ustabilizowanej i potwierdzonej w 305 roku n.e. tetrarchii, bowiem następcę czyli cezara powoływać mógł jedynie august, którym był Konstancjusz. Konstantyn zdając sobie sprawę z nie do końca legalnej władzy wystosował prośbę do augusta na wschodzie, Galeriusza o uznanie go jako następcy ojca. Galeriusz zagwarantował mu jednak jedynie tytuł cezara zachodu, a augustem obwołał Sewera II.

Jako nowy pan Galii i Bretanii opuścił wyspę i przeprawił się na kontynent, aby stawić w 306 roku n.e. czoła wojskom Franków, którzy chcieli wykorzystać niepewną sytuację wewnętrzną cesarstwa. Ich oddziały zostały jednak szybko rozgromione i wypchnięte za Ren, a królowie Franków: Askaris i Merogaises pojmani, co udowodniło nieprzeciętne umiejętności wojskowe Konstantyna. Młody wódz, w celu poskromienia barbarzyńców, poprowadził tego samego roku kolejną kampanię, tym razem przeciwko Brukterom, na dzisiejszym niemiecko-holenderskim pograniczu. Błyskawiczna oraz dobrze poprowadzona akcja pozwoliła mu odnieść kolejne niezwykłe zwycięstwo. Wszelkie walki w tym regionie toczył się do początku 307 roku n.e., bowiem wtedy właśnie Konstantyn został odwołany znad Renu i musiał opowiedzieć się po jednej ze stron w konflikcie wewnętrznym.

Pomnik Konstantyna z brązu w Yorku w Anglii, niedaleko miejsca, w którym został on ogłoszony cesarzem w 306 roku n.e.

Konstantyn ze wszelkich miar starał się pozostawać neutralny i nie opowiadać się po żadnej ze stron. Wiosną 307 roku n.e. odwiedził go były august zachodniej części państwa, Maksymian, ojciec samozwańczego cezara w Rzymie, Maksencjusza. W jego imieniu wystosował on ofertę sojuszu przeciwko Sewerowi i Galeriuszowi. Na jej mocy Konstantyn poślubił córkę Maksymina, Faustę i otrzymał tytuł augusta. Jednak nowo otrzymana ranga przestała obowiązywać już od 308 roku n.e., kiedy to w Karnuntum nad Dunajem doszło do konferencji Dioklecjana, Maksymina oraz Galeriusza. Tam też Maksymin został zmuszony do abdykacji i zobowiązał się nie starać po raz kolejny zdobyć władzę.
W 309 roku n.e. Konstantyn ruszył na wyprawę za Ren przeciwko Frankom, jednak niespodziewana, kolejna uzurpacja Maksymina w mieście Arelate, na południu Galii zmusiła go do reakcji. Na czele wojska wyruszył na południe do Masylii (Massilia) gdzie udało mu się zdobyć miasto i pojmać Maksymina. Ten, żądny władzy, zaplanował morderstwo Konstantyna, które jednak udało się za wczasu uniknąć. Maksymin, jako prowokator został zabity.

Zaraz po wydarzeniach w południowej Galii wyruszył na północ, w celu zlikwidowania zagrożenia ze strony Germanów, które jak się jednak okazało było fałszywe. Zamiast tego udał się do świątyni dawnego bóstwa celtyckiego. Tam też w 310 roku n.e. wedle przekazów miał mu się ukazać sam bóg.

Symbol, który miał umieścić Konstantyn na tarczach swoich żołnierzy.

Słabość polityczna oraz wrogość ludu rzymskiego do Maksencjusza w Rzymie zachęciły Konstantyna do zawarcia sojuszu z Licyniuszem, cesarzem terenów północnej Afryki oraz zlikwidowania niewygodnego rywala. Wiosną 312 roku n.e. przekroczył on na czele swojej armii Alpy i przeprowadził ofensywę na Italię. Szybko zajął północne tereny Półwyspu Apenińskiego i pokonał wojska Maksencjusza w bitwach pod Turynem i Weroną. Po tych zwycięstwach skierował się na Rzym, gdzie ostatecznie w pobliżu murów stolicy pokonał rywala w bitwie przy Mostem Mulwijskim 28 października 312 roku n.e. Legenda głosi, iż przed bitwą Konstantyn miał sen, w którym objawił się mu płonący krzyż i napis "pod tym znakiem zwyciężysz" (In hoc signo vinces). Rano zaś przed bitwą miał widzenie, w którym to ujrzał znak, jaki powinien wymalować na tarczach swoich żołnierzy. Sama bitwa jednak zaważyła w decydującym stopniu o kształcie całego państwa.

Następnego dnia po bitwie Konstantyn uroczyście wjechał do stolicy, witany entuzjastycznie przez ludność i senat. Od senatu otrzymał tytuł Maximus Augustus ("Największy August"), dzięki któremu stał się formalnie głową państwa. W mieście przebywał zaledwie trzy miesiące, w trakcie których jednak przeprowadził wiele reform i wprowadził wiele nowych praw. Rozwiązał na przykład kohorty pretorianów, oddział będący przez blisko 300 lat wielokrotnie motywem decydującym o losie władców imperium. Ponadto opublikował edykt piętnujący panoszących się w państwie donosicieli, którzy źle wpływali na stosunki wewnątrz państwa.

Współczesna głowa Konstantyna z brązu.

W  lutym 313 roku n.e. w Mediolanie doszło do spotkania Konstantyna i Licyniusza, którzy pragnęli uzgodnić dalszą politykę oraz zawrzeć sojusz. Uzgodniono, że po pokonaniu pozostałego jeszcze władcy na wschodzie, Maksyminusa Daji obaj podzielą się państwem na pół: to co jest na zachód od Italii miało przypaść Konstantynowi, a co na wschód Licyniuszowi, Italia z kolei miała być pod ich wspólnym władztwem. W między czasie Licyniusz poślubił przyrodnią siostrę Konstantyna, Konstancję, która była jego narzeczoną juz od trzech lat. Wydarzeniem jednak najważniejszym było ogłoszenie w czerwcu na zjeździe edyktu mediolańskiego dającego swobodę wyznania chrześcijanom i innym wszelkim kultom. Rok ten zamyka erę prześladowań chrześcijaństwa przez państwo, które trwały z przerwami przez prawie 250 lat oraz otwiera okres, jak mówiono "błogosławionego pokoju religijnego". Jak się jednak okazało dokument ten przyczynił się do wybuchu gwałtownych konfliktów między chrześcijanami, a poganami, głównie na tle materialnym. Na ziemię runęło mnóstwo pomników i rzeźb, zrujnowano wiele świątyń. Narodził się fanatyzm religijny. Paradoksalnie wzniosła zapowiedź tolerancji przyniosła dalszy okres prześladowań tym razem jednak z rąk chrześcijan. Z pewnością, reasumując, wydarzenie to było krokiem do ustanowienia w państwie rzymskim wiary chrześcijańskiej jako oficjalnego wyznania.
Zaraz po spotkaniu z Licyniuszem Konstantyn udał się do Trewiru w Galii gdzie prowadził działalność ustawodawczą, odpierał ataki Franków oraz zajmować się gwałtownymi sporami w Kościele chrześcijańskim w Afryce.

Termy wybudowane za Konstantyna w Trewirze. Miały 100 metrów szerokości i 200 długości.

Od kiedy władza w państwie spoczywała już w rękach tylko Konstantyna i Licyniusza, tzn. od pokonania Maksyminusa II Daji w 313 roku n.e., sytuacja między dwoma władcami zaczęła się pogarszać.
Niepohamowana podejrzliwość obu władców doprowadziła w końcu do wojny domowej, której czas nie jest dokładnie określony, bowiem mógł to być zarówno 314 jak i 316 rok n.e. Do wielkiej batalii doszło 8 października w Panonii, w dzisiejszej Jugosławii. Była to bitwa pod Cybale (Cibalae), w której to przewagę uzyskał Konstantyn zmuszając Licyniusza do wycofania się. Do walki stanęli po raz kolejny w Tracji, gdzie i tym razem górą był Konstantyn.
Ostatecznie doszło do zawarcia pokoju, na mocy którego w rękach Konstantyna znaleźć się miały wszystkie prowincje iliryjskie (tzn. bałkańskie), z wyjątkiem Tracji i Mezji. W 315 roku n.e. Konstantyn obchodził dziesięciolecie swych rządów w Rzymie, na cześć których wzniesiono Łuk Konstantyna Wielkiego oraz piastował wspólnie z Licyniuszem konsulat.
We wrześniu opuścił miasto i udał się do Mediolanu, a potem Trewiru. Tam przebywał aż do jesieni 316 roku n.e. W Arelate jego żona, Fausta dała mu syna, Konstantyna II (Młodszego). Później cesarz wyruszył do prowincji bałkańskich i stanął w Serdyce, gdzie doszło do kolejnych walk z Licyniuszem. W ich wyniku Konstantyn uzyskał nabytki w zachodniej Tracji. W Serdyce właśnie 1 marca 317 roku n.e. cesarz ustanowił nowy system współrządców. Do godności cezarów wyniesieni zostali obaj jego synowie: Kryspus (kulkunastoletni) i Konstantyn II (kilkunastomiesięczny) oraz syn Licyniusza: Licynian (kulkuletni). Na bałkanach Konstantyn przebywał aż do 324 roku n.e., a czas jaki tam spędził poświęcił głównie na działalność administracyjną oraz ustawodawczą. W tym czasie powstało blisko 150 aktów prawnych dotyczących wymiaru sprawiedliwości, prawa majątkowego, cywilnego, karnego oraz postępowania administracyjnego.

Konstantyn Wielki, mozaika w Hagia Sofia

Kłopoty Licyniusza z chrześcijanami w jego części władztwa oraz gorliwa prochrześcijańskość Konstantyna doprowadziły w większym stopniu do kolejnej wojny domowej wiosną 324 roku n.e. Do jednej z najkrwawszych potyczek doszło 3 lipca w bitwie pod Adrianopolem. Pokonany Licyniusz wycofał się do Bizancjum, by potem uciec na wybrzeże azjatyckie. Tam też stoczono kolejną i ostateczną batalię, bitwę pod Chryzopolis, która przesądziła o zdobyciu pełni władzy w imperium przez Konstantyna.
Po pokonaniu ostatniego rywala Konstantyn rozkazał odbudować zniszczone Bizancjum, a miasto przemianował na Nowy Rzym (Nova Roma). W mieście wprowadzono senat oraz wszystkich urzędników cywilnych na wzór Rzymu. Nowe Bizancjum było czterokrotnie większe, ponadto bardziej ozdobione i piękniejsze. W celu zwiększenia populacji miasta Konstantyn wprowadził wiele ulg dla mieszkańców, a terytorium miasta zwolnił z ciężarów i danin. Po śmierci miasto nazwano Konstantynopolem.

Ostatnie lata życia władcy nie należały do najspokojniejszych. Najwięcej problemów sprawiały mu tereny wschodnie gdzie dochodziło do konfliktów wewnętrznych: rozruchy głodowe w Syrii, samozwaniec na Cyprze i zewnętrzne: naprężone stosunki z Persami. Konstantyn z całych sił jednak przeciwdziałał problemom i dążył do wzmocnienia państwa.
Niespodziewanie cesarz poczuł się źle. Przeniósł się do miejscowości kąpieliskowej w pobliżu Konstantynopola, potem do Bitynii i ostatecznie na przedmieścia Nikomedii. Tam tuż przed śmiercią przyjął z rąk tamtejszego biskupa, Euzebiusza chrzest.

Zmarł 22 maja 337 roku n.e.