Dowództwo rzymskie

SPIS TREŚCI:

Stopnie w armii cesarstwa rzymskiego

W  okresie republiki naczelnym wodzem armii był z reguły konsul. Armia dowodzona przez jednego konsula wynosiła co najmniej 2 legiony. W chwilach szczególnie dla państwa ciężkich konsul mógł otrzymać władzę dyktatorską na sześć miesięcy, z prawem powołania zastępcy, noszącego tytuł dowódcy jazdy (magister equitum). Wówczas to, tylko i wyłącznie, w jego rękach skupione były wszystkie wojska Rzymu.

Centurionami zwykle zostawali najbardziej doświadczeni i zasłużeni żołnierze w legionie.

Naczelny dowódca spośród innych oficerów wyróżniał się strojem. Miał czerwony płaszcz (paludamentum). Towarzyszyli mu liktorowie z pękiem rózg z toporami, a także straż przyboczna (cohors pretoria).
Do swojej pomocy miał legatów (legati), 6 trybunów wojskowych (tribuni militi) oraz prefektów wojskowych, którzy razem tworzyli sztab wojskowy. Wódz legatów wybierał osobiście spośród najznakomitszych senatorów. Każdy z nich sprawował dowództwo nad jednym legionem, jednakże w wyjątkowych sytuacjach, takich jak śmierć lub choroba dowódcy, obejmowali dowództwo w zastępstwie naczelnego wodza. Wtedy dowodzili całą armią (legati pro praetore).
Trybuni wojskowi z kolei byli częściowo wybierani na zgromadzeniu trybusowym, oraz tak jak legaci przez dowódcę, z tą jednak różnicą, że mianował ich spośród wybitnych centurionów. Trybuni dowództwo sprawowali parami na przemian, co drugi dzień dowództwo nad legionem sprawowała jedna para, podczas gdy pozostali służyli przy naczelnym wodzu.
Prefekci wojskowi stali na czele specjalnych oddziałów, pierwotnie sprzymierzeńców italskich (praefectus sociorum), a później oddziałów pomocniczych, dostarczanych przez kraje pozostające w sojuszu (praefectus auxiliorum). Mogli również sprawować funkcje: praefectus fabrum (kierowanie rzemieślnikami) albo praefectus alarum (kierowanie jazdą).

Wspomniani centurioni tworzyli korpus podoficerski. Na czele każdej centurii, stało dwóch centurionów, jeden z nich kierował prawą centurią, a drugi lewą. Centurion prawej centurii manipułu dowodził całym manipułem, natomiast centurion pierwszego manipułu w kohorcie, dowodził całą kohortą. Centurionów wyróżniał pancerz łuskowy, poprzeczna kita na hełmie (crista transversa) i rózga (virga), którą wymierzał chłostę. Odpowiednikiem centuriona w oddziałach jazdy był dekurion.

Centurionom podporządkowani byli niżsi podoficerowie (principes), a także zastępcy centuriona (optiones), chorążowie (signifieri), trębacze (tubicines) i żołnierze o dłuższym stażu (veterani). Oficerowie i podoficerowie różnili się zarówno uzbrojeniem, strojem, jak i oznakami.
Wszyscy oficerowie mogli pochodzić jedynie z rodów arystokratycznych, natomiast centurionem mógł zostać każdy żołnierz, który odznaczył się męstwem w boju. W jednym legionie było 59 centurionów, z czego najważniejszym był dowódca pierwszej centurii (primipilus).

Sprawami skarbowymi zajmował się kwestor, do którego zadań należało: rodzielenie łupów, wypłata żołdu, dbanie o odpowiednie zaopatrzenie wojska w żywność.

Stopień	Opis
Miles classicus	Żołnierz rzymskiej wojennej floty morskiej.
Miles gregarius	Dosłownie "zwykły żołnierz" legionu.
Signifer	Chorąży kohorty i manipułu. Praktycznie nie miał żadnej władzy. Pełnił rolę skarbnika jednostki.
Chorąży legionu (Aquilifier)	Najbardziej prestiżowa pozycja dla chorążego.
Tesserarius	Sierżant drużyny lub sierżant straży.
Optio	Zastępca dowódcy centurii i szwadronu kawalerii, odpowiedzialny za szkolenie, administrację i archiwa jednostki.
Dekurion (Decurio)	Oficer kawalerii dowodzący szwadronem kawalerii legionu. Kilka stopni w zależności od długości służby.
Centurion (Centurio)	Oficer dowodzący centurią, manipułem i kohortą. W jednym legionie było po sześćdziesięciu centurionów. Jedenaście stopni, które zależały od długości służby.
Primi ordines	Sześciu najstarszych stopniem centurionów w legionie, wszyscy służący w pierwszej, podwójnej kohorcie.
Primus pilus	Dosłownie "pierwsza włócznia", najstarszy stopniem centurion w legionie, jeden z primi ordines.
Prefekt obozu (Praefectus castorium)	Były centurion, trzeci w kolejności dowodzenia legionem, kwatermistrz i oficer odpowiedzialny za główne oddziały oddzielone od legionu.
Tribunus angusticlavius	Trybun "wąskiego paska", oficer sztabowy po sześciomiesięcznej szkole kadetów.
Navarchus	Dowódca okrętu wojennego rzymskiej marynarki wojennej.
Prefectus	Dowódca pomocniczej kohorty lub skrzydła.
Tribunus laticavius	Trybun "szerokiego paska", zastępca dowódcy legionu.
Praefectus praetoria	Jeden z dwóch równorzędnych dowódców straży pretoriańskiej. Choć oficjalnie prefekt straży miał stopień pułkownika, niektórzy z nich byli byłymi centurionami, inni zaś eksgenerałami, którzy czasami dowodzili armiami.
Preafectus classis	Dowódca eskadry lub floty rzymskiej marynarki wojennej. Często były lub czynny generał, czasami wyzwoleniec bez żądnego doświadczenia wojskowego.
Legat legionu (Legatus legionis)	Dowódca legionu.
Pretor, propretor (praetor, propraetor)	Pretor był starszym sędzią w Rzymie. Byli pretorzy, czyli tzw. propretorzy, mogli zarządzać mniejszymi prowincjami i dowodzić legionem i armią.
Konsul, prokonsul	Konsul był w Rzymie najwyższym rangą urzędnikiem po cesarzu. Dwaj konsulowie przewodniczyli przez rok senatowi i ich imiona figurowały w nazwie danego rodu. Byli konsulowie i prokonsulowie mogli zostać gubernatorami największych prowincji i dowodzili wszystkimi siłami wojskowymi swojej prowincji. Rzymskie armie dowodzone były zazwyczaj przez ludzi w randze konsulów.